Bericht van Grandchamp 2001

Gedragen door een vurig verlangen

Wanneer zal de dag aanbreken waarop alle volken eindelijk in gerechtigheid en vrede zullen leven? De nacht is lang, de weg zonder einde… maar God gaat met ons; misschien blijft Hij tegenover zoveel lijden alleen nog maar stil om zijn tranen te verbergen en om ons zijn oneindige barmhartigheid te doen kennen. Ja, wij worden gedragen door een oneindig grote Liefde. Een Liefde die waakt over deze mooie en tegelijk zo geschonden wereld, een Liefde die ons nooit alleen laat, die ons begeleidt, vaak zonder dat we het ons bewust zijn, in al onze strijd, lijden en donkerheid. Een Koreaanse ets drukt het beter uit dan woorden: Christus draagt de wereld in zijn armen met een oneindige tederheid. Achter hem het kruis, maar het kruis dat leven geeft, de boom van het leven die elke maand zijn vrucht geeft en waarvan de bladeren zijn tot genezing van de volkeren (Openb. 22,2).

In zijn preek voor het feest van het levengevende kruis, op 14 september, vlak na de aanslagen in New York, zei Dominee P. Bühler naar aanleiding van de lezingen voor deze dag (Num. 21,4–9):

…De wereld rouwt(…) Wij zijn, net als het volk Israël, gebeten door vurige slangen: door ontzetting, droefheid, angst, woede, onrust (…). Wat we in de wereld zien, botst met de beloften van Gods Woord. Als we eerlijk zijn ten opzichte van onszelf, ten opzichte van de wereld, ten opzichte van de lezingen van vandaag, dan kunnen we niet om deze spanning heen; we moeten die aanvaarden, uithouden, zelfs als ze ons bijt, ons verwondt, het uithouden totdat er plaats komt voor geloof. We zouden graag aan deze spanning ontkomen door een grote, duidelijke, stralende overwinning, die ons bevrijdt van al die diepe wonden. Zo heeft president Bush de overwinning van het kwade door het goede beloofd aan de bevolking van de Verenigde Staten, alsof het van het begin af aan duidelijk was aan welke kant het goede en aan welke kant het kwade zich bevindt! Moeten wij niet vrezen dat waar ‘het grote goed’ voor zich wordt opgeëist een nieuw kwaad wordt opgeroepen? Het kruis herstelt het leven niet door een grote overwinning die dood, twijfel, angst en alle slangenbeten wegneemt; het kruis geeft ons een nieuwe manier van zien. De slangen zìjn er en ze bijten ons van alle kanten. Maar omdat deze beten in de dood van Christus verzwolgen zijn, hebben wij de zekerheid die steeds opnieuw in ons geboren kan worden, nl. dat deze niet het laatste woord hebben; omdat ze steeds weer opnieuw opgenomen worden in de liefde van God voor de wereld en de mensen die haar bewonen.

Jezus is tot het uiterste van de liefde gegaan. Hij heeft zijn leven gegeven voor zijn vrienden en voor zijn vijanden. Heiligheid is het enige antwoord op geweld (Père Theobald), schreef z.Anne-Geneviève ons vanuit Algiers. Dat is het antwoord van God op het kwaad: een Liefde die alles overstijgt: Vader, vergeef het hun, want zij weten niet wat zij doen (Luc. 23,34). Onpeilbare diepte van vergeving die ons opricht en ons doet omkeren, naar de ander toe. Jezus nodigt ons uit Hem te volgen, in Zijn strijd tegen de machten van het kwaad, tegen alles wat de mens misvormt. Hebt uw vijanden lief en bidt voor wie u vervolgen (Matth. 5,44). Zijn roep is uiterst actueel in een wereld waarin onzekerheid en angst toenemen, waar de vijand vaak de gestalte aanneemt van de ‘ander die anders is’. Enkel en alleen de liefde voor de vijanden, een weerloze liefde, kan muren van haat doen vallen, de helse spiraal van geweld doorbreken en een weg banen naar een werkelijke toekomst.

Deze strijd kunnen we slechts voeren met Hem en in Hem. Niet door kracht, noch door geweld, maar door mijn Geest! zegt de Heer (Zach. 4,6). Van ons wordt gevraagd om steeds weer bij de Bron terug te komen, het diepe mededogen van de Vader te aanbidden dat zichtbaar geworden is in Jezus van Nazareth, ons te keren tot Hem die ons in ons diepste wezen aanspreekt, die bedelt om onze liefde. Beetje bij beetje durven we ons te laten ontwapenen: onze wil om gelijk te hebben op te geven, ons niet meer te rechtvaardigen ten koste van anderen, ons niet meer te wreken, maar om, zoals patriarch Athenagoras het uitdrukte, te leven vanuit de enige kracht die de liefde is, de vergeving, de geweldloosheid van het Evangelie. Het gaat erom de hardste strijd te leveren, de strijd tegen zichzelf, zei hij vervolgens, tot de wortel van het kwaad, ons niet te vergissen in de vijand door de ander gelijk te stellen met het kwaad dat hij heeft gedaan. Ons enige gevechtsterrein is ons hart.

Eenheid en heiligheid in het licht van de Gedaanteverandering

Het thema van ons conseil voerde ons meteen naar de diepste bron van gemeenschap: de heilige Drieeenheid in wie wij al één zijn. Eenheid en heiligheid gaan samen. ‘Heiligheid wil niet weten van scheiding in de Kerk’ zei abbé Couturier. Heiligheid, niet als morele volmaaktheid die men zelf bereiken kan, maar als gave van de onmetelijke liefde van God die zich zelf schenkt. Zoals een kiemend zaad dat al in ons gelegd is, zo ontplooit het zich in onze gemeenschap met Hem. Op deze geestelijke weg leren we in te stemmen met onze diepste armoede om haar te openen voor Zijn volheid. God roept ons allen tot heiligheid, om ons te laten verzoenen, vrede te ontvangen, ons te laten doordringen van de Geest van de Zaligsprekingen. Hij wil dat we echt, volkomen mens worden. Hij nodigt ons uit het evenbeeld van Zijn Zoon te worden, opdat Hij de eerstgeborene zou zijn onder vele broeders en zusters (Rom. 8,29).

Eenheid komt van binnenuit, in een langzaam omvormingsproces van ons leven, dat zich voltrekt in de aanbidding van Christus en dat gepaard gaat met een geestelijke strijd. Mère Geneviève was daar diep van overtuigd. Hoe belangrijk de inzet voor de oecumene voor haar ook was – reeds in de jaren ’50 nam zij het initiatief voor oecumenische ontmoetingen ter voorbereiding van de gebedsweek voor de eenheid – die inzet diende te steunen op wat voor haar wezenlijk was: de strijd voor de Ene Kerk waarvoor Jezus heeft gebeden (Joh. 17), steeds meer levend in Christus tot op de dag dat God alles in allen zal zijn (1 Cor. 15,28). Een perspectief dat niet alleen de eenheid van de kerken omvat, maar zich verder uitstrekt tot heel de mensheid en zelfs de ganse schepping.

Opdat zij allen één zijn, gelijk Gij, Vader, in Mij en Ik in U, dat ook zij in Ons zijn (Joh. 17,21a). De retraite van ons conseil, geleid door Dominee Daniel Bourguet, was een aanmoediging op deze weg ‘naar binnen’, naar ZIJN en naar ‘EEN zijn’. Of het nu gaat om ‘samen één zijn’ of ‘elk één zijn’, zo zei hij, onze eenheid vinden we in God: een eenheid die steeds in beweging is, noch in zichzelf gekeerd, noch zegevierend; een eenheid die aantrekt omdat ze licht uitstraalt.

Door onze roeping hebben we ons verbonden tot dit lange proces van innerlijke eenwording, vereenvoudiging, bekering, in navolging van het Evangelie om langzaam aan in de omgang met elkaar, te worden wat we ten diepste al zijn: mensen van gemeenschap. Leren naar elkaar te luisteren, van elkaar te ontvangen, voor elkaar open te staan, samen ‘arm’ durven te zijn. Koinonia leven is een gave én een opgave: het geheim van gemeenschap, dat de Kerk is, zichtbaar maken. Dat is de uitdaging, in het bijzonder voor monastieke communiteiten (z. Minke gaf dit voorjaar een lezing over dit thema). Ook al zijn we geen engelen, door steeds opnieuw te beginnen, groeit ondanks onze mislukkingen in ons een nederige liefde. Een Ander is aan het werk… We gaan verder omdat het gebed van Christus ons draagt: Opdat zij allen één zijn… opdat de wereld gelove dat Gij Mij gezonden hebt, en dat Gij hen liefgehad hebt, gelijk Gij Mij liefgehad hebt (Joh. 17, 21,23).

Bidden en strijden voor de eenheid van de kerken, niet als een doel op zichzelf, maar om samen een zichtbaar teken te zijn van de gemeenschap van liefde die God voor de hele mensheid wil – in de vreugde van de verscheidenheid, met respect voor verschillen, voor een ieders persoonlijke weg naar God. Nu misschien meer dan ooit zijn we ons er van bewust dat we niet kunnen leven zonder anderen. We hebben anderen nodig om volledig onszelf te worden. Allen zijn we op weg naar Hem die in het hart van ieder mens Zijn spoor heeft gelegd. De roeping tot eenheid is een engagement tot verdieping van onze relatie met het volk van het Eerste Verbond, zegt de Charta Oecumenica die in april 2001 ondertekend werd door de voorzitters van de Conferentie van Europese Kerken en de (R.K.) Raad van Europese Bisschoppenconferenties. Die roeping houdt ook een engagement in om het gesprek voort te zetten met moslims en aanhangers van andere godsdiensten, te werken aan verzoening van volkeren en culturen en * het behoud van de schepping.

Bijdragen

Bijdragen van verschillende mensen, die verband legden met de huidige situatie van de kerk en de wereld, hebben ons gebed en ons denken vernieuwd: een bijeenkomst met Lytta Basset over de neiging om te oordelen; de toespraken van Gottfried Hammann, br. Franz Müller, Marc Donzé, en van Abbé Duruz, voormalig bisschoppelijk vicaris van Neuchâtel, over hun inzet voor de oecumene. Het was een groot voorrecht mw. Esther Starobinski te ontvangen, die het thema ‘Eenheid en heiligheid’ vanuit haar joodse achtergrond benaderde.

Karin Stahl vertelde van de Kontemplatieve Oefeningen zoals die in Gries (Duitsland) gegeven worden; enkele zusters hebben daaraan kunnen deelnemen. Het in stilte leren luisteren, zoals Pater Jalics s.j. daartoe uitnodigt, beantwoordt aan het verlangen van veel mensen. Het stemt overeen met wat Daniel Bourguet aan het einde van de retraite zei: Ruim altijd een plek in voor de stilte. Vanuit de stilte wordt verwondering geboren. Verwondering als op een dag de zekerheid in ons doorbreekt: God is Liefde. Dit was het thema van de eerste retraite in Grandchamp in 1931, 70 jaar geleden! Véronique Laufer heeft voor ons beschreven hoe die retraite is voorbereid, de verschillende etappes, de voortdurende zorg van Mère Geneviève om aan de stilte de eerste plaats toe te kennen: stilte als armoede, zich wegcijferen om God in ons aan het woord te laten komen, om het Woord van waarheid te kunnen ontvangen, het woord dat ons bevrijdt van de leugen en in ons leven verwekt, om anders te gaan zien: de ander, maar ook de wereld rondom ons – vandaag nog een ‘slagveld’, te ontdekken als de tempel van Zijn Aanwezigheid.

Ontmoetingen

Het leven van elke dag en de ontmoetingen bieden ons vele mogelijkheden om ons te oefenen en ons te sterken in een steeds diepere gemeenschap. Uitwisselingen, nieuwe en oude vriendschapsbanden met een groot aantal communiteiten, met zusters uit andere communiteiten die voor langere tijd het dagelijkse leven met ons delen, het zijn allemaal ’visitaties’ – zoals van Maria aan Elisabeth – waarin we het voorrecht hebben samen de werkelijkheid van onze eenheid in God te ontvangen en op ons palet nieuwe kleuren aan te brengen.

In Grandchamp werd rond het thema ‘De communiteit, plaats van gemeenschap’ een bijeenkomst met Simone Pacot en Marie-Madeleine Laurent gehouden voor een dertigtal zusters, die verantwoordelijkheid dragen voor hun communiteit of noviciaat. Wij namen deel aan de stuurgroep van KAIRE en de E.I.I.R. in Grandchamp en diverse andere ontmoetingen, zoals het internationale en interkerkelijke congres voor religieuzen in Subiaco; de ontmoeting van communiteiten in Polen; het 9e oecumenische en internationale symposium in Bose en een conferentie over Dom Lambert Beauduin ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van Chêvetogne.

Ook voor ons noviciaat verruimt zich de horizon: z.Regina nam deel aan een sessie voor verantwoordelijken voor het noviciaat (benedictijnen en cisterciënzers m/v) in Bose. De novicen doen mee aan een cursus Bijbelstudie die uitgaat van het samenwerkingsverband van kloosters in het franstalige deel van Zwitserland. Tweemaal waren zij een dag te gast in Le Paquier om het leven en de spiritualiteit van een Karmelklooster te ontdekken. Bijzonder was ook de studieweek over Christologie, geleid door broeder Pierre-Yves van Taizé.

Onze zusters Paule, Laure, Monique en Anne-Geneviève vierden hun 40-jarige professie en maakten een pelgrimstocht naar de zrs. Bernardinen in Collombey, waarbij z. Minkeen z.Myriam hen vergezelden. Z.Hanna van St.Françoise Romaine (Le Bec Hellouin in Frankrijk) kwam bij ons voor haar retraite voor haar professie. Er waren bezoeken aan Bec Hellouin, aan de broeders in Rostrevor en aan Corymeela in Noord-Ierland, Versailles, Eygalières, Taizé. Z.Minke ontving diverse uitnodigingen, o.a. uit Pomeyrol, Bose, Cabanoule, Namen en Venières. Z.Michèle leidde een retraite voor de zusters van de Cella van Ordo Pacis in Hamburg.

De banden met Afrika groeien…
Rwanda: Fijn om Laurien en de anglicaanse bisschop Yered Kalimba terug te zien, beiden zeer bezig met het werken aan verzoening in dat land. Voor onze Paasretraite, die geleid werd door dominee U. Rüegg, waren Lucette en Ebenezer uit Cameroen overgekomen. De uitwisseling met onze vrienden in Benin is intussen een goede gewoonte geworden: dit jaar waren Evelyne Roulet en Maurice Bodinier van de Derde Orde in Benin om na Pasen twee retraites te leiden. Dit najaar kwam Richard, evenals zijn broer Timothée lid van de Derde Orde, tot onze vreugde bij ons op bezoek!

Op een pelgrimstocht naar Polen maakte z.Michèle kennis met een hartelijk en gastvrij volk, maar ook met veel lijden (uit het verleden en het heden). Vooral de joodse, lutherse en katholieke gemeenten hebben een diepe indruk op haar gemaakt. Een wederzijdse houding van nederigheid en waarheid kan harten openen en leiden tot een eerste stap op weg naar verzoening. ‘Ik ben al die nieuwe vrienden, mijn Poolse broeders en zusters, heel dankbaar. Als samenvatting van mijn reis citeer ik Pater Manfred Deselaers, een Duitse priester die sinds 10 jaar in Auschwitz woont en rondleidingen verzorgt: ‘Hoe is het mogelijk dat we ons respect voor de menselijke waardigheid zo volkomen konden verliezen? Auschwitz is altijd nog een pijnlijke wond. De herinnering er aan moet ons niet ziek maken, maar veeleer menselijker en ons genezen. Het antwoord op de schreeuw van Auschwitz is niet een theorie over God, maar een oproep tot liefdevol handelen. Deze visie hebben we te danken aan de Joods-christelijke openbaring. Als christen ben ik het volk van God, het Joodse volk daarvoor diep dankbaar.
In 1972, bij de zaligverklaring van Maximiliaan Kolbe, zei kardinaal Wojtila: ‘op deze plek van uiterste vernedering, willen wij de overwinning van de menselijke waardigheid vieren’…

Nieuws van onze uitgezonden zusters

St Elisabeth

Op 11 september zijn Z.Claire-Irène en z.Maatje naar St. Elisabeth teruggegaan, enkele weken later gevolgd door z.Mechthild.

Z.Claire-Irène deelde enkele ervaringen met ons: Het is een grote uitdaging om een teken van hoop en van leven te blijven… Eenvoudigweg voor Hem staan, afhankelijk van Zijn ontferming, dat is alles wat we kunnen doen. Wat we kunnen delen is dat wat we met elkaar proberen te leven, dag aan dag, heel arm en in een grote kwetsbaarheid, met lege handen, open voor verzoening, vergeving, vertrouwen, steeds weer opnieuw beginnen, wederzijdse liefde, de kleine vreugden van het leven. Als we een plaats zijn waar Gods stem hoorbaar wordt voor de wereld, dan moeten we ruimte maken voor Christus die ons ogen van geloof kan geven, ogen van mede-lijden. We moeten in ons de liefde laten groeien opdat we een echt woord kunnen zijn en het licht kan doorbreken in de ons omringende duisternis. We zijn als bedelaars tussen hemel en aarde, tussen het ‘nu al’ en het ‘nog niet’. We zijn er om de schreeuw op te vangen die uit de wanhoop van zovelen opstijgt, van onze joodse buurvrouw bijvoorbeeld – maar het zou ook de schreeuw van een palestijnse vriend kunnen zijn.. Als ze me ziet durft ze haar angst te tonen: ‘Maar waar blijft God? Als Hij hier zou zijn, zou Hij niet al dit kwaad toelaten..’ Onhandig zoek ik naar een antwoord, maar ik vind het niet. Dus zwijg ik, machteloos; en in deze stilte besef ik dat ik geen antwoord te geven heb, maar dat ik alleen maar eenvoudig aanwezig hoef te zijn met mijn vriendschap en mijn solidariteit in het lijden, iemand die luistert en meeleeft. En in de rust die in me opkomt, ervaar ik ontroerd dat we elkaar op een ander niveau vinden, in een diepe verbondenheid in het wezenlijke, daar waar woorden overbodig zijn…’

Algiers

In Algiers, in een klimaat van geweld en moedeloosheid, delen z.Renée en z.Anne-Geneviève het moeilijke dagelijks leven met hen die om hen heen wonen. Het vertrek van de broeders die hoopten naar Tibhirine te gaan, laat een grote leegte achter. ‘Hoe kunnen we samen leven, in een gemeenschap, waarin plaats is voor pluralisme, waarin ieder gerespecteerd en geaccepteerd wordt, met een gezamenlijk doel voor ogen? Zowel in de politiek als in de Kerk, in de gezinnen en in de dialoog met de islam? Een wezenlijke vraag die in het land en door het land wordt gesteld’, schreef z.Renée.

Chalencon

In Chalencon, in de Franse Ardêche, zijn de zusters met de komst van z.Judith een nieuwe fase ingegaan. Er groeit iets: Het kleine zaadje van leven dat we hier zaaien, in dit wat vergeten hoekje van de aarde, lijkt niet noemenswaardig vergeleken met de grote wereldschokkende gebeurtenissen, maar we zijn overtuigd van de uitwerking van elke kleine stap en elk gebaar van liefde, vergeving, van hoop die binnen ons bereik liggen. Het aantal gasten neemt toe, het aanbod van retraites is verbreed; de zusters zijn blij met de samenwerking met predikanten in de regio. In het huis zullen zeker nog verbouwingen moeten plaatsvinden om het Home de Grâce stiller en functioneler te maken!

Sonnenhof

Op de Sonnenhof was er opnieuw een komen en gaan van zusters: z.Gabrielle moest om gezondheidsredenen naar Grandchamp terugkeren; z.Thérèse draagt nu de verantwoordelijkheid, bijgestaan door z.Dorothea. Z.Birgit heeft z.Veronika vervangen. Vorig jaar waren er nog negen zusters, nu acht. Dit vraagt veel creativiteit en beschikbaarheid! De hulp van vele vrienden is een echte steun. Mevrouw Drobot leidde weer de cursus ikonen schilderen, dit jaar in samenwerking met z.Olga. Voor deze retraite zijn er altijd veel opgaven.

Woudsend

In Woudsend waar Maria de Groot zich 20 jaar geleden vestigde, enkele jaren later gevolgd door z.Christianne, gaat het werk met groepen, hoofdzakelijk vrouwen, verder en breidt zich uit. Vrucht van een aanwezigheid die voor velen de enige band met de kerk is.

Grandchamp

Ook in Grandchamp raakt de roeping tot verzoening en eenheid heel ons bestaan, en vaak daar waar we het kwetsbaarst zijn. In de huidige situatie kunnen we soms nauwelijks het hoofd bieden aan de vele interne communautaire zaken, laat staan aan wat er van buiten op ons af komt! Het is een voortdurende oefening om op heel wat terreinen te groeien in aandacht voor de ander en in solidariteit, en de communicatie onder ons te verbeteren. Met de Sonnenhof is er de gebruikelijke uitwisseling. Verder werd dominee Ruesch, een goede bekende van de Sonnenhof, uitgenodigd om tussen Hemelvaart en Pinksteren, in het Duits een retraite voor de Communiteit te leiden.

Ook nu konden we voor het vele werk een beroep doen op een aantal help(st)ers van zeer verschillende achtergrond, onder wie Andreas, een jonge vrijwilliger van EIRENE, die voor een jaar bij ons is. Zo konden we vele gasten en groepen ontvangen en zelfs het programma van retraites iets uitbreiden: een weekend ‘Mémorisation’ (‘t van buiten leren van Bijbelteksten) met Bernard en Anne Frinking, een methode die teruggaat naar de tijd van de mondelinge overlevering waarin teksten gezongen werden. Pelgrim Henricus uit Nederland maakte met 8 deelnemers een Kloosterwandeling. Z.Christel gaf een 8-daagse retraite volgens Ignatius en leidde een retraite van 6 weken ‘in het dagelijks leven’. De Entretiens de Grandchamp, die 3 à 4 keer per jaar plaatsvinden, zijn een plaats van vragen en zoeken. Zo konden we enigszins beantwoorden aan verzoeken van mensen uit onze directe omgeving. In augustus hebben Françoise Wilhelmi en z.Christianne voor de 20e keer een retraite Vasten en bidden geleid!

Tijdens deze drukke maanden, van mei tot november, werd overal in Grandchamp gegraven: het waterleidingssysteem moest vernieuwd worden, waarbij van de gelegenheid gebruikt werd gemaakt om ook de andere leidingen (gas, electriciteit, telefoon) te vervangen. De westelijke muur van de Amandier (gedekt met leipannen) is geïsoleerd en prachtig gerestaureerd.

In zijn preek sprak Ds Bühler over rouw, in de wereld en in de Communiteit: z.Emmy verloor haar moeder; samen met z.Siong is ze naar Indonesië gevlogen om bij haar familie te kunnen zijn. Zo konden ze de rouwrituelen meemaken volgens de Batak-traditie. Andere zusters werden getroffen door het heengaan van een naast familielid. Wij gedenken Vader Corbon (Libanon) en Maria-Theresa Porcile (Uruguay), twee mensen die zich met hart en ziel voor de eenheid hebben ingezet, Rina Geftman (Israël), en Suzy Gaillard, Esther Faez, Ulla Petersen en Christel Schütte van de Derde Orde van de Eenheid; Théo Ammann, Daniel Brandt, Samuel Basset, en Claudine Hunkeler, één van onze buren in Grandchamp, en Frieda Bichsel, een buurvrouw van de Sonnenhof.

In de gemeenschap der heiligen, in de hemel en op de aarde, midden in een wereld die verdeeld is, zingen we van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, de belofte dat ’Hij alle tranen van hun ogen zal afwissen. De dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geklaag, noch moeite zal er meer zijn, want de eerste dingen zijn voorbijgegaan.’ (Openb. 21,4). Deze hoop stelt ons in staat om zonder ons van de werkelijkheid los te maken, hoopvol te leven, de ogen gericht op Hem die is, die was en die komt, de Vredevorst!

Aan u allen die ons op zovele wijzen ondersteunt, ons draagt in uw gebed, uw vriendschap, wensen wij een gezegend Kerstfeest!

Communiteit van Grandchamp
Grandchamp 4
CH 2015 Areuse